{"id":303,"date":"2022-08-06T17:04:10","date_gmt":"2022-08-06T17:04:10","guid":{"rendered":"https:\/\/czarownice.strzygaradzi.com.pl\/czarownice\/?p=303"},"modified":"2022-08-06T18:54:45","modified_gmt":"2022-08-06T18:54:45","slug":"miejsca-kultu-czarownic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czarownice.strzygaradzi.com.pl\/czarownice\/2022\/08\/06\/miejsca-kultu-czarownic\/","title":{"rendered":"MIEJSCA KULTU CZAROWNIC"},"content":{"rendered":"\n

MIEJSCA KULTU CZAROWNIC<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W POLSCE I EUROPIE<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cde polskie dziecko wie, \u017ce czarownice zwyk\u0142y spotyka\u0107 si\u0119 na \u0141ysych G\u00f3rach. Sk\u0105d pochodzi to przekonanie – nie wiadomo, ale jest zakorzenione w naszej \u015bwiadomo\u015bci od wielu wiek\u00f3w. Jako miejsca sabat\u00f3w czarownic postrzegane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wszelkie wzniesienia okre\u015blane mianem Babich G\u00f3r (nie zapominajmy, \u017ce wied\u017amy nazywano niegdy\u015b r\u00f3wnie\u017c babami), cho\u0107 oczywi\u015bcie nie s\u0105 one tak popularne jak os\u0142awione \u0141yse G\u00f3ry.<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

N<\/strong>ajbardziej znanym miejscem spotka\u0144 czarownic na ziemiach polskich jest oczywi\u015bcie \u0141ysa G\u00f3ra, po\u0142o\u017cona na terenie G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich. Wznosi si\u0119 ona na wysoko\u015b\u0107 593 metr\u00f3w n.p.m. i jest drugim, co do wysoko\u015bci (po \u0141ysicy \u2013 611 metr\u00f3w) szczytem tych\u017ce G\u00f3r \u015awi\u0119tokrzyskich. Tajemnicza, owiana legendami g\u00f3ra od dawna skupia na sobie uwag\u0119 dziejopisarzy i historyk\u00f3w. W ich opisach pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne jej nazwy: pocz\u0105wszy od G\u00f3ry Kalwarii w XII wieku, poprzez \u0141ysiec oko\u0142o 1259 roku i \u015awi\u0119ty Krzy\u017c w XVI wieku, a\u017c do roku 1538, w kt\u00f3rym upowszechni\u0142o si\u0119 okre\u015blenie \u0141ysa G\u00f3ra.<\/p>\n\n\n\n


N<\/strong>a podstawie bada\u0144 archeologicznych ustalono, \u017ce ok. VII-IX wieku szczyt g\u00f3ry otacza\u0142 kamienno-ziemny wa\u0142, kt\u00f3rego pozosta\u0142o\u015bci mo\u017cna zobaczy\u0107 do dzisiaj. Wa\u0142 mia\u0142 d\u0142ugo\u015b\u0107 prawie dw\u00f3ch kilometr\u00f3w, wysoko\u015b\u0107 dw\u00f3ch i p\u00f3\u0142 metra, a na jego budow\u0119 zu\u017cyto ponad 32 tys. metr\u00f3w sze\u015bciennych kamienia. Wierzcho\u0142ek g\u00f3ry by\u0142 najprawdopodobniej o\u015brodkiem kultu poga\u0144skiego. I zapewne mi\u0119dzy innymi, dlatego \u0141ysa G\u00f3ra kojarzona by\u0142a z czarownicami i ich zlotami, kt\u00f3re mia\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie w tym miejscu odbywa\u0107.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W<\/strong> Polsce znajduj\u0105 si\u0119 cztery wsie o nazwie \u0141ysa G\u00f3ra: w wojew\u00f3dztwie ma\u0142opolskim (powiat brzeski); podkarpackim (powiat jasielski); warmi\u0144sko-mazurskim (powiat szczycie\u0144ski) i lubelskim (powiat hrubieszowski). Natomiast, je\u017celi chodzi o g\u00f3ry o tej nazwie \u2013 pomimo dog\u0142\u0119bnego przestudiowania mapy Polski niestety nie uda\u0142o mi si\u0119 zliczy\u0107 wszystkich, przytocz\u0119, wi\u0119c jedynie kilka przyk\u0142ad\u00f3w. Poza \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0105 w G\u00f3rach \u015awi\u0119tokrzyskich na ziemiach polskich odnajdujemy:<\/p>\n\n\n\n

     – \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 w Beskidach (1324 m. n.p.m.)
     – \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 ko\u0142o Limanowej w Beskidach (785 m.)
     – \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 w G\u00f3rach Kaczawskich (708 m.)
     – \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 ko\u0142o Ropy pod Gorlicami (636 m.)
     – \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 w Bielsku (653 m.)
     – \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 ko\u0142o Biecza pod Gorlicami (441 m.)
     – \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119 w okolicach Suwa\u0142k, nad jeziorem Wigry (150 m.)<\/p>\n\n\n\n


Z<\/strong> powodzeniem mo\u017cna domniemywa\u0107, \u017ce wszystkie wymienione powy\u017cej szczyty uwa\u017cane by\u0142y za miejsca spotka\u0144 czarownic. Je\u017celi za\u015b chodzi o Babie G\u00f3ry, to najs\u0142ynniejsz\u0105 jest Babia G\u00f3ra w Beskidzie Zachodnim, le\u017c\u0105ca w Babiog\u00f3rskim Parku Narodowym, o dw\u00f3ch wierzcho\u0142kach – Diablaku (1725 metr\u00f3w n.p.m.; nazwa i\u015bcie z piek\u0142a rodem!) i Cylu (1515 metr\u00f3w n.p.m.).<\/p>\n\n\n\n

A<\/strong> gdzie odbywa\u0142y si\u0119 zloty innych europejskich czarownic? U naszych zachodnich s\u0105siad\u00f3w niew\u0105tpliwie najbardziej os\u0142awionym miejscem spotka\u0144 wied\u017am jest szczyt Brocken w G\u00f3rach Harzu (1142 metry n.p.m.). To w\u0142a\u015bnie tam germa\u0144skie czarownice zlatywa\u0142y si\u0119 rokrocznie w Noc Walpurgi i odprawia\u0142y huczne sabaty. A trzeba powiedzie\u0107, \u017ce Brocken to g\u00f3ra niezwyk\u0142a. Na jej wierzcho\u0142ku opr\u00f3cz nag\u0142ych zmian klimatu (ch\u0142\u00f3d, mg\u0142a, cz\u0119ste opady) przy odpowiednich warunkach atmosferycznych mo\u017cna zaobserwowa\u0107 niezwyk\u0142e zjawisko, sprawiaj\u0105ce wra\u017cenie nadprzyrodzonego. Mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce stoj\u0105c ty\u0142em do zachodz\u0105cego lub wschodz\u0105cego s\u0142o\u0144ca, ujrzymy przed sob\u0105 przedziwn\u0105 zjaw\u0119: ogromnej wielko\u015bci sylwetk\u0119 na tle chmury lub mg\u0142y. Fenomen ten nazwany zosta\u0142 widmem Brockenu i jest niczym innym, jak naszym w\u0142asnym cieniem…<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

N<\/strong>a obszarze reszty Europy sabaty mia\u0142y odbywa\u0107 si\u0119 zazwyczaj w odizolowanych miejscach, g\u0142\u00f3wnie w lasach lub w\u0142a\u015bnie na szczytach g\u00f3r. I tak w Niemczech, poza Brockenem, czarownice spotyka\u0142y si\u0119 w Schwarzwaldzie na po\u0142udniowym zachodzie kraju; w Hiszpanii os\u0142awionymi miejscami zlot\u00f3w wied\u017am by\u0142y mi\u0119dzy innymi: miasteczko Cari\u0144ena w prowincji Saragossa oraz miasteczko Zugarramurdi w Kraju Bask\u00f3w; we Francji – wierzcho\u0142ek g\u00f3ry Puy de Dome w Auvergne; a w Anglii – Stonehenge.<\/p>\n\n\n\n

C<\/strong>zarownice od zarania dziej\u00f3w wi\u0105zano z diab\u0142ami i mocami piekielnymi. W Polsce bardzo wiele nazw miejscowo\u015bci pochodzi od przer\u00f3\u017cnych okre\u015ble\u0144 diab\u0142a. A gdzie diabe\u0142 – tam i wied\u017ama. Poni\u017cej umie\u015bci\u0142am spis miast i wsi, kt\u00f3rych nazwy powi\u0105zane s\u0105 z t\u0105 w\u0142a\u015bnie „tematyk\u0105”.
Na mapie Polski mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 nast\u0119puj\u0105ce nazwy: pochodz\u0105ce od okre\u015blenia „bies” – Biesal, Biesiekierz, Biesna, Biesowice, Biesowo, Bies\u00f3wko, Biestrzykowice, Biestrzyk\u00f3w Ma\u0142y, Biestrzynnik, Bieszkowice, Bieszk\u00f3w, Bieszk\u00f3w Dolny, Bieszk\u00f3w G\u00f3rny, Bie\u015blin, Bie\u015bnik; pochodz\u0105ce od okre\u015blenia „czart” – Czartajew, Czarto\u0142omie, Czartoria, Czartoryja (2 razy), Czartosy, Czartoszowy, Czartoszczyk, Czartowice, Czartowiec; pochodz\u0105ce od s\u0142owa „czary” – Czary\u017c; pochodz\u0105ce od s\u0142owa „piek\u0142o” – Piekielnik, Piekie\u0142ko (2 razy), Piek\u0142o. Poza tym istniej\u0105 trzy wsie (dwie w wojew\u00f3dztwie wielkopolskim i jedna w \u015bwi\u0119tokrzyskim) oraz jedno miasto (w wojew\u00f3dztwie dolno\u015bl\u0105skim) o nazwie Sob\u00f3tka, (kt\u00f3re mo\u017ce oznacza\u0107 sabat czarownic). Jest tak\u017ce jedna Nowa Sob\u00f3tka i dwie Stare Sob\u00f3tki.<\/p>\n\n\n\n


C<\/strong>iekawa legenda wi\u0105\u017ce si\u0119 z nazw\u0105 Bieszczad. Ot\u00f3\u017c wedle ludowych poda\u0144 g\u00f3ry te wzi\u0119\u0142y swoj\u0105 nazw\u0119 od wyhodowanych w piekle nowych odmian diab\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rych jedne nazwano biesami, a drugie – czadami. R\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 one nieco od reszty diablej populacji, dlatego postanowiono umie\u015bci\u0107 je w osobnym rezerwacie, przy czym wyb\u00f3r pad\u0142 na pewn\u0105 nienazwan\u0105 dot\u0105d, dzik\u0105 g\u00f3rsk\u0105 krain\u0119. Teren „zadiablono” i nazwano: Bies-czady.<\/p>\n\n\n\n

Czarownica z Lewina K\u0142odzkiego<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

L<\/strong>ewin K\u0142odzki to wioska w wojew\u00f3dztwie dolno\u015bl\u0105skim, w powiecie k\u0142odzkim, niedaleko Kudowy Zdr\u00f3j. Oko\u0142o 1345 roku \u017cy\u0142 sobie tam pono\u0107 garncarz, imieniem Duchacz, wraz z \u017con\u0105 Br\u00f3dk\u0105, s\u0142yn\u0105c\u0105 w ca\u0142ej okolicy z czarownictwa. Br\u00f3dka zmar\u0142a nagle, tu\u017c po tym, jak miejscowy proboszcz pr\u00f3bowa\u0142 odprawi\u0107 nad ni\u0105 egzorcyzmy. Jako czarownic\u0119 pochowano j\u0105 nie na cmentarzu, lecz, zgodnie z tradycj\u0105, na rozstajnych drogach.\u00a0Po tym wydarzeniu w okolicy pocz\u0119\u0142y dzia\u0107 si\u0119 dziwne rzeczy. Zmar\u0142a ukazywa\u0142a si\u0119 a to pod postaci\u0105 zion\u0105cej ogniem krowy, a to przybieraj\u0105c swoje w\u0142asne oblicze, rozmawia\u0142a z lud\u017ami, straszy\u0142a ich, a nawet przyprawia\u0142a o utrat\u0119 zmys\u0142\u00f3w lub \u017cycia.\u00a0\u017beby temu zaradzi\u0107, wykopano zw\u0142oki czarownicy i wtedy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce cho\u0107 od poch\u00f3wku min\u0119\u0142o ju\u017c wiele czasu, pozostaj\u0105 one w stanie nienaruszonym. Cia\u0142o przebito wi\u0119c d\u0119bowym ko\u0142kiem i zakopano z powrotem. Ale rych\u0142o okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zmora wcale nie przesta\u0142a straszy\u0107 i zabija\u0107 ludzi w okolicy.\u00a0W\u00f3wczas ponownie rozkopano gr\u00f3b, przy czym stwierdzono, \u017ce zmar\u0142a trzyma\u0142a w d\u0142oniach wyci\u0105gni\u0119ty z cia\u0142a ko\u0142ek. Wtedy spalono cia\u0142o wied\u017amy, a prochy zmieszano z ziemi\u0105 i zagrzebano. Dopiero po takim rozwi\u0105zaniu sprawy czarownica zaprzesta\u0142a swej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Czarownica z zamku w Mirowie<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

M<\/strong>ir\u00f3w i Bobolice po\u0142o\u017cone s\u0105 w odleg\u0142o\u015bci oko\u0142o 1,5 km. od siebie, w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim, na Wy\u017cynie Krakowsko-Cz\u0119stochowskiej. W dawnych wiekach obie wioski oraz g\u00f3ruj\u0105ce nad nimi zamki by\u0142y w\u0142asno\u015bci\u0105 dw\u00f3ch braci, tak podobnych, \u017ce prawie nikt nie potrafi\u0142 ich odr\u00f3\u017cni\u0107. \u017byli dostatnio, gromadz\u0105c skarby przywo\u017cone z wypraw wojennych w podziemnym tunelu, \u0142\u0105cz\u0105cym zamki. Skarb\u00f3w strzeg\u0142a okrutna czarownica o czerwonych oczach.\u00a0Razu pewnego jeden z braci przywi\u00f3z\u0142 z wyprawy wojennej pi\u0119kn\u0105 brank\u0119, w kt\u00f3rej zakocha\u0142 si\u0119 jego brat. Zazdrosny wojak zamkn\u0105\u0142 wtedy dziewczyn\u0119 w podziemiach, przykazuj\u0105c czarownicy, by jej pilnowa\u0142a. Jednak kiedy czarownica odlecia\u0142a na \u0141ys\u0105 G\u00f3r\u0119, drugi z braci potajemnie wybra\u0142 si\u0119 do tunelu, odwiedzi\u0107 brank\u0119. A gdy pierwszy brat odnalaz\u0142 tam drugiego z dziewczyn\u0105 w obj\u0119ciach, bez zastanowienia pozbawi\u0142 go \u017cycia. Nied\u0142ugo po tym, n\u0119kany wyrzutami sumienia, zgin\u0105\u0142 od uderzenia pioruna. Pi\u0119kna panna pozosta\u0142a w lochach, gdzie po dzi\u015b dzie\u0144 strze\u017ce jej czarownica, nie pozwalaj\u0105c \u017cadnemu \u015bmia\u0142kowi zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do dziewczyny.<\/p>\n\n\n\n

Czarownica z Krotoszyna<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

K<\/strong>rotoszyn to miasto w wojew\u00f3dztwie wielkopolskim, w powiecie krotoszy\u0144skim. Wed\u0142ug legendy mieszka\u0142a tam ongi\u015b s\u0142ynna w ca\u0142ej okolicy zielarka, o imieniu Kunegunda. Utrzymywa\u0142a si\u0119 ze sprzeda\u017cy cudownych mikstur na przer\u00f3\u017cne dolegliwo\u015bci, kt\u00f3re sporz\u0105dza\u0142a ze zbieranych przez siebie polnych i le\u015bnych zi\u00f3\u0142. Jej dekokty nigdy nikomu \u017cadnej krzywdy nie wyrz\u0105dzi\u0142y, ma\u0142o tego, prawie zawsze by\u0142y skuteczne i pomaga\u0142y. Tote\u017c s\u0142awa Kunegundy ros\u0142a.\u00a0Znachorka cieszy\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d ludzi powa\u017caniem i szacunkiem, a jej obecno\u015bci nie mogli znie\u015b\u0107 tylko miejscowi lekarze, kt\u00f3rym odbiera\u0142a klient\u00f3w. Rych\u0142o wi\u0119c zacz\u0119li szerzy\u0107 plotki na temat rzekomych konszacht\u00f3w znachorki z diab\u0142em i z mocami piekielnymi, zw\u0105c j\u0105 wied\u017am\u0105 i czarownic\u0105. Kiedy\u015b zdarzy\u0142o si\u0119, \u017ce Kunegunda wracaj\u0105c z lasu przechodzi\u0142a ko\u0142o trzech stoj\u0105cych obok siebie na niewielkim wzg\u00f3rzu wiatrak\u00f3w, miel\u0105cych zbo\u017ce dla okolicznych mieszka\u0144c\u00f3w. M\u0142ynarze, kt\u00f3rzy zd\u0105\u017cyli ju\u017c nas\u0142ucha\u0107 si\u0119 tego i owego od medyk\u00f3w, pocz\u0119li l\u017cy\u0107 znachork\u0119, a jeden nawet poszczu\u0142 j\u0105 psami. Kunegunda pozostawa\u0142a niewzruszona, dop\u00f3ki nie pad\u0142 pierwszy kamie\u0144, kt\u00f3rym zosta\u0142a uderzona. Wtedy odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 do m\u0142ynarzy i zawo\u0142a\u0142a: „Strze\u017ccie si\u0119! Niebawem jeden z m\u0142yn\u00f3w poch\u0142onie po\u017car i nigdy nie b\u0119dzie tu ju\u017c trzech wiatrak\u00f3w!”.\u00a0Nied\u0142ugo rzeczywi\u015bcie jeden z m\u0142yn\u00f3w sp\u0142on\u0105\u0142 od uderzenia pioruna. Odbudowano go, ale ju\u017c w nast\u0119pnym roku spali\u0142 si\u0119 inny m\u0142yn. R\u00f3wnie\u017c zosta\u0142 odbudowany, ale nie up\u0142yn\u0119\u0142o wiele czasu, kiedy sp\u0142on\u0105\u0142 trzeci wiatrak. Po\u017cary i odbudowy powtarza\u0142y si\u0119 przez kilka lat, dop\u00f3ki kto\u015b nie przypomnia\u0142 sobie proroczych s\u0142\u00f3w Kunegundy, spoczywaj\u0105cej ju\u017c wtedy na cmentarzu. Zaniechano, wi\u0119c odbudowy kolejnego spalonego m\u0142yna i od tamtej pory na wzg\u00f3rzu sta\u0142y tylko dwa wiatraki.<\/p>\n\n\n\n

Czarownica z Chrzypska<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

C<\/strong>hrzypsko Wielkie to wie\u015b i gmina, po\u0142o\u017cona w p\u00f3\u0142nocno-zachodniej Wielkopolsce, oko\u0142o 60 km. od Poznania. Najwi\u0119kszym z akwen\u00f3w tego obszaru jest Jezioro Chrzypskie, z kt\u00f3rym wi\u0105\u017ce si\u0119 pewna legenda. Ot\u00f3\u017c wed\u0142ug niej, w miejscu gdzie obecnie znajduje si\u0119 jezioro, by\u0142o niegdy\u015b miasteczko, w kt\u00f3rym co pewien czas odbywa\u0142y si\u0119 targi. Zawsze przybywa\u0142a na nie tajemnicza staruszka, a pewnego razu wybra\u0142a si\u0119 do miasteczka z zamiarem kupienia \u015bwini. Kupiec, z kt\u00f3rym chcia\u0142a dokona\u0107 targu, by\u0142 dla niej bardzo niemi\u0142y. Zniecierpliwiona staruszka \u2013 jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, czarownica \u2013 ostrzeg\u0142a, \u017ce rzuci na niego kl\u0105tw\u0119. Kiedy gro\u017aba nie poskutkowa\u0142a, wied\u017ama sprawi\u0142a, \u017ce ca\u0142e miasteczko znikn\u0119\u0142o pod wod\u0105. Podobno po dzi\u015b dzie\u0144 na jeziorze czasem ukazuje si\u0119 kamienna droga, prowadz\u0105ca do zatopionego miasteczka, a z oddali s\u0142ycha\u0107 bicie ko\u015bcielnych dzwon\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Czarownica z \u0141\u0119gu Miko\u0142ajskiego<\/strong><\/p>\n\n\n\n

L<\/strong>egenda o wied\u017amie wi\u0105\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z jeziorem Be\u0142dany, po\u0142o\u017conym na szlaku Wielkich Jezior Mazurskich, \u0142\u0105cz\u0105cym Ruciane-Nida z Miko\u0142ajkami. Czarownic\u0119 u brzeg\u00f3w Be\u0142dan cz\u0119sto widywa\u0142y kobiety z okolicznych wsi. Mia\u0142a ona bardzo d\u0142ugie w\u0142osy, kt\u00f3re podczas jej w\u0119dr\u00f3wek cz\u0119sto zapl\u0105tywa\u0142y si\u0119 w sitowiu. Rozpl\u0105tywanie trwa\u0142o czasem i trzy dni, podczas kt\u00f3rych fale jeziora mocno si\u0119 wzburza\u0142y, a chichot wied\u017amy dochodzi\u0142 a\u017c do zatoki ko\u0142o Wierzby. Rybacy powiadali wtedy, \u017ce czarownica myje w\u0142osy w Be\u0142danach. Nie wyp\u0142ywali w jezioro i nie usi\u0142owali zarzuca\u0107 sieci.<\/p>\n\n\n\n

Czarownice z Liechtensteinu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K<\/strong>si\u0119stwo Lichtenstein, ostatni bastion katolicyzmu na wschodnich rubie\u017cach Szwajcarii. Powsta\u0142o w XVI wieku na skutek po\u0142\u0105czenia hrabstwa Vaduz (obecnej stolicy ksi\u0119stwa) i posiad\u0142o\u015bci Schellenbergu.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

D<\/strong>zi\u015b w Ko\u015bciele katolickim teren ten znany jest przez wzgl\u0105d na Arcybiskupa Wolfganaga Hassa. Cz\u0142owieka znienawidzonego przez Szwajcar\u00f3w, a uwielbianego przez Lefebvryst\u00f3w i stronnictwa konserwatywne. Je\u017celi kto\u015b zna Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki w Szwajcarii jego pozytywy i negatywy sam sobie u\u0142o\u017cy odpowiedni os\u0105d na temat Ksi\u0119cia Ko\u015bcio\u0142a zasiadaj\u0105cego na tronie w Vaduz. Dzi\u015b niewiele os\u00f3b jednak zdaje si\u0119 pami\u0119ta\u0107, \u017ce za czas\u00f3w, kiedy przez Europ\u0119 przewija\u0142a si\u0119 istna fala wojen religijnych w tym niepozornym ksi\u0119stwie odbywa\u0142o si\u0119 polowanie na czarownice.<\/p>\n\n\n\n

W<\/strong> latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych XVII wieku lud mieszkaj\u0105cy na terenie Ksi\u0119stwa mia\u0142 przywilej wybierania s\u0119dzi\u00f3w. Ci z kolei os\u0105dzili w latach od roku 1648 (w czasie, gdy w Polsce by\u0142o powstanie Chmielnickiego na Ukrainie) do 1651 oko\u0142o 100 os\u00f3b skazuj\u0105c je na \u015bmier\u0107 jako czarownice, b\u0105d\u017a czarnoksi\u0119\u017cnik\u00f3w. Druga faza \u201epolowa\u0144 na czarownice” mia\u0142a miejsce na pocz\u0105tku roku 1678, za\u015b ostatnia na prze\u0142omie roku 1679\/80. Bardzo ci\u0119\u017cko jest skompletowa\u0107 dane os\u00f3b os\u0105dzonych podczas dw\u00f3ch ostatnich faz. Wiadomo jednak, \u017ce na pocz\u0105tku roku 1679 osob\u0105 odpowiedzialn\u0105 za wspomniane polowania na terenie hrabstwa Vaduz by\u0142 dr Romaricus Pr\u00fcgler von Herkelsberg. Osoba ta znacznie przyczyni\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce po 20 procesach dr Thomas Welz z Lindau szybko obwo\u0142a\u0142 te tereny \u201eKsi\u0119stwem Czarownic”. By\u0142 to pocz\u0105tek ko\u0144ca inkwizycji liechtensteinskiej. Ciekawe, bo w nieca\u0142y rok p\u00f3\u017aniej; Joseph Andreas Walser z Feldkirchu, (czyli dzisiejszej Austrii) os\u0105dzi\u0142, skazuj\u0105c na \u015bmier\u0107 25 os\u00f3b i na tamtejszym terenie nie by\u0142o \u017cadnych wi\u0119kszych sprzeciw\u00f3w ze strony spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

P<\/strong>ierwszym sprzeciwem odno\u015bnie inkwizycji w ksi\u0119stwie by\u0142o wyst\u0105pienie Marii Eberlin von Planken zaraz po ucieczce z wi\u0119zienia w Vaduz. Wkr\u00f3tce po tym fakcie przyst\u0105pi\u0142 do niej nieznany notariusz z Feldkirchu, a i w nied\u0142ugim czasie proboszcz Triesner \u2014 Valentin von Kriss. Dzi\u0119ki swoim wyst\u0105pieniom ocalili oni w grudniu 1680 r. jedn\u0105 kobiet\u0119 od spalenia na stosie. W kr\u00f3tki czas po tym wydarzeniu wspomniany proboszcz wraz z pi\u0119cioma bliskimi mu osobami musia\u0142 uchodzi\u0107 z teren\u00f3w hrabstwa Vaduz. Uciekaj\u0105c zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze napisa\u0107 do Urz\u0119d\u00f3w w Innsbrucku dwa oddzielne memoria\u0142y skierowane do cesarza. Cesarz przys\u0142a\u0142 specjaln\u0105 komisj\u0119 (pod kierownictwem opata Ruperta von Bodman), kt\u00f3ra mia\u0142a zbada\u0107 post\u0119powanie s\u0119dzi\u00f3w z Liechtensteinu. Wszystkie akta dotycz\u0105ce tej sprawy mo\u017cna dzi\u015b znale\u017a\u0107 w bibliotece uniwersytetu w Salzburgu.<\/p>\n\n\n\n

Z<\/strong>araz po przybyciu komisji do Vaduz zawieszono \u201epolowanie na mag\u00f3w wszelkiej ma\u015bci”. Ale to tylko tak na chwilk\u0119, bo jak mo\u017cemy wyczyta\u0107 we wspomnianych aktach, to nie komisja os\u0105dzi\u0142a hrabiego Vaduz, lecz hrabia komisj\u0119, a samego opata wys\u0142a\u0142 do wi\u0119zienia w Schwaben, gdzie ten w 1686 r. zmar\u0142. Tymczasem konflikt mi\u0119dzy zwolennikami a przeciwnikami inkwizycji narasta\u0142 w hrabstwie. Nienawi\u015b\u0107 mi\u0119dzy oprawcami a krewnymi ofiar wros\u0142a w serca ca\u0142ych pokole\u0144. W sumie na terenie obecnego Liechtensteinu straci\u0142o \u017cycie oko\u0142o 200 domniemanych czarownic lub te\u017c czarownik\u00f3w. Nie jest \u017cadn\u0105 tajemnic\u0105, \u017ce przyczyn\u0105 tego typu proces\u00f3w by\u0142y porachunki osobiste lub ewentualnie sprawy finansowe. Win\u0105 za nie cz\u0119sto obarcza si\u0119 hrabiego Vaduz, ale niewielu wie, \u017ce by\u0142 on pod wp\u0142ywem hrabiego von Hohenems, u kt\u00f3rego by\u0142 zad\u0142u\u017cony.<\/p>\n\n\n\n

D<\/strong>zi\u015b na terenie Ksi\u0119stwa niewiele mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 na te tematy. Wiele os\u00f3b w Szwajcarii m\u00f3wi, \u017ce Liechtenstein otrzyma\u0142 nowego inkwizytora pod postaci\u0105 Arcybiskupa Hassa t\u0142umi\u0105cego wszelkie przejawy liberalizmu. Ale ten niewiele przejmuje si\u0119 tymi plotkami, maj\u0105c tak pot\u0119\u017cnego protektora, jakim jest Ksi\u0105\u017ce von und zu Liechtenstein \u2014 Hans Adam II.<\/p>\n\n\n\n

   <\/strong>Czarownice hamburskie<\/strong><\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

P<\/strong>rzegl\u0105daj\u0105c liczne opracowania, jakie s\u0105 dost\u0119pne w j\u0119zyku niemieckim na temat prze\u015bladowa\u0144 czarownic na terenie Hamburga, zauwa\u017cy\u0142em, \u017ce nie ma zbyt wielu danych dotycz\u0105cej tego miasta. Niemniej jednak \u017ar\u00f3d\u0142a mi dost\u0119pne wymieniaj\u0105 liczb\u0119 przynajmniej 40 kobiet, kt\u00f3re zosta\u0142y spalone na stosach miejskich w latach 1444-1642. Pomimo tego, \u017ce procesy skierowane przeciwko czarownicom stosunkowo wcze\u015bnie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119, (je\u017celi we\u017amiemy pod uwag\u0119 stref\u0119 j\u0119zyka niemieckiego), r\u00f3wnie\u017c bardzo wcze\u015bnie zako\u0144czy\u0142y si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

P<\/strong>rzez wzgl\u0105d na rozkwit handlu, Hamburg w XVI\/XVII wieku by\u0142 miastem licz\u0105cym si\u0119 gospodarczo. W roku 1500 na terenie miasta mieszka\u0142o oko\u0142o 15.000 os\u00f3b. Poprzez nap\u0142yw spo\u0142eczno\u015bci holendersko-\u017cydowsko-portugalskiej, a tak\u017ce angielskich \u201epodr\u00f3\u017cnik\u00f3w”, liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w nale\u017ca\u0142oby szacowa\u0107 ju\u017c w 100 lat p\u00f3\u017aniej na ok. 36-40.000. Za\u015b pod koniec XVII wieku liczba ta wynosi\u0142a ok. 75.000 tworz\u0105c tym samym najwi\u0119ksze skupisko spo\u0142eczne p\u00f3\u0142nocnych Niemiec. Reformacja lutera\u0144ska nie pozostawi\u0142a w Hamburg wi\u0119kszych uprzedze\u0144 religijnych, a jedynie przyczyni\u0142a si\u0119 do zreformowania struktur ko\u015bcielnych, z kt\u00f3rych owocnie korzysta\u0142y rodziny kupc\u00f3w i gremia polityczne miasta. Pod koniec wieku XIII miasto od strony prawnej by\u0142o opozycj\u0105 do holszta\u0144skich posiad\u0142o\u015bci, a tak\u017ce cesarskich dekret\u00f3w a\u017c do1618 r., Lecz ju\u017c w 1768 r. zosta\u0142o prawnie uznane przez du\u0144ski Schleswig-Holstein. W prawie miejskim mo\u017cna by\u0142o dostrzec wyra\u017ane elementy niezale\u017cno\u015bci tego o\u015brodka handlu. W \u201es\u0105dzie ni\u017cszym” zasiada\u0142o 12 \u0142awnik\u00f3w, za\u015b po roku 1623 do\u0142\u0105czyli do nich dwaj prawnicy i siedmiu mieszczan.         <\/p>\n\n\n\n

W prawie miejskim z 1270, 1301 i 1497 r. mo\u017cemy przeczyta\u0107: „ci chrze\u015bcijanie, kt\u00f3rzy od Boga si\u0119 od\u0142\u0105czyli przez czary lub trucizn\u0119, b\u0119d\u0105 schwytani”<\/em>a nast\u0119pnie skazani na spalenie. Widzimy, zatem, \u017ce prze\u015bladowania czarownic zawita\u0142y w spos\u00f3b ostateczny do prawodawstwa miejskiego w 1497 r. Do rozpocz\u0119cia procesu s\u0105dowego nale\u017ca\u0142o przedstawi\u0107 radnym fakty \u201eszkodliwo\u015bci spo\u0142ecznej” danego osobnika. Najcz\u0119\u015bciej przy tej okoliczno\u015bci wypytywano s\u0105siad\u00f3w oskar\u017conego, kt\u00f3rzy mogli mu pom\u00f3c, lub przys\u0142owiowo \u201edola\u0107 oliwy do ognia”. Przy zarzucie okaleczenia kogo\u015b lub zab\u00f3jstwa trzeba by\u0142o ponadto przedstawi\u0107 2 wiarygodnych \u015bwiadk\u00f3w.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

D<\/strong>owody dotycz\u0105ce prze\u015bladowa\u0144 czarownic w XV i XVI wieku w Hamburgu mo\u017cemy po dzi\u015b dzie\u0144 odnale\u017a\u0107 w archiwum miejskim w postaci rachunk\u00f3w. Przyk\u0142adowo pos\u0142a\u0144cowi Johannowi Prangen w 1444 r. wyp\u0142acono z kasy miejskiej znaczn\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy za „incantatrix”<\/em> Kathariny Hane. Wspomniany pos\u0142aniec otrzyma\u0142 r\u00f3wnie\u017c premi\u0119 za egzekucj\u0119 Kathariny. By\u0142 to pierwszy proces inkwizycyjny na terenie p\u00f3\u0142nocnych Niemiec. W tym te\u017c samym roku kasa miejska wyp\u0142aci\u0142a pos\u0142a\u0144cowi kwot\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 za „mulier divinatrix”.<\/em> W 1470 spalono kolejn\u0105 „maleficiatrix”<\/em>, za\u015b w1474 r. ustalono sum\u0119 koszt\u00f3w przys\u0142uguj\u0105cych za „incantatrix”.<\/em><\/p>\n\n\n\n

O<\/strong>d pierwszej po\u0142owy XV w. Do po\u0142owy wieku XVI kroniki miejskie notuj\u0105 kolejne procesy:<\/p>\n\n\n\n

a) 1529 r. \u2014 zmar\u0142a w wi\u0119zieniu „malefica”,<\/em>natomiast dwie kolejne zosta\u0142y spalone.<\/p>\n\n\n\n

b) <\/em>W1533 r. spalono kobiet\u0119, kt\u00f3r\u0105 kroniki miejskie nazwa\u0142y w 1540 r. „etliche Zauberschen”.<\/em><\/p>\n\n\n\n

c) W 1544 r. skazano na \u015bmier\u0107 dwie „veneficae”<\/em>, za\u015b dwie inne kobiety zwolniono z wi\u0119zienia.<\/p>\n\n\n\n

d) 1545 spalono sze\u015b\u0107 „incantatrices”<\/em>i jedn\u0105 „saga”.<\/em><\/p>\n\n\n\n

e) 1553 stracono jedn\u0105 „venefica”.<\/em><\/p>\n\n\n\n

f) 1555 spalono dziewi\u0119\u0107 „maleficae”.<\/em><\/p>\n\n\n\n

g) Pod dat\u0105 1581 kroniki umieszczaj\u0105 6 spalonych czarownic.<\/p>\n\n\n\n

h) 1583 spalono Abelke Bleken za \u201epakt z diab\u0142em”<\/p>\n\n\n\n

i) 1589 spalono Wilcke Vetten wraz z cia\u0142em zmar\u0142ej \u017cony.<\/p>\n\n\n\n

j) W 1591 r. zgin\u0105\u0142 Metke Poleuer za posiadanie \u201esi\u0142y uzdrawiania”.<\/p>\n\n\n\n

k) 1594 Lemke Niper (vel. Meyer) zako\u0144czy\u0142 \u017cywot z powodu \u201ezawarcia diabelskiego paktu”.<\/p>\n\n\n\n

Carl Trummer podaje w swoim spisie kolejne przypadki, jakie mia\u0142y miejsce w latach 1576 \u2014 1594. A by\u0142y to egzekucje czterech m\u0119\u017cczyzn i 10 kobiet.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Od po\u0142owy wieku XV. Do ko\u0144ca wieku XVI. Pod zarzutami czar\u00f3w, produkcji trucizn, przepowiadania przysz\u0142o\u015bci, czy te\u017c uzdrawiania, stracono przynajmniej 35 kobiet. W\u00a0drugiej po\u0142owie XVI. wieku na terenie Hamburga odbywa\u0142y si\u0119 ju\u017c tylko pojedyncze procesy.\u00a0Przegl\u0105daj\u0105c t\u0119 koszmarn\u0105 list\u0119 warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na rok 1583. Proces Abelke Bleken by\u0142 przyk\u0142adem kumulacji win domniemanej czarownicy.\u00a0Rozprawy s\u0105dowe, jakie toczy\u0142y si\u0119 w\u00a0Hamburgu prawie do roku 1635 by\u0142y przeprowadzane w\u00a0formie ustnej. W\u00a0latach 1588 \u2014 1642 zacz\u0119\u0142y podczas rozpraw pojawia\u0107 si\u0119 ju\u017c \u201eksi\u0119gi oskar\u017ce\u0144” dla \u201eni\u017cszych s\u0105d\u00f3w” (1588-94, 1607-10, 1640-42), a\u00a0tak\u017ce \u201eksi\u0119gi apelacyjne” (1589-1628).\u00a0Prawne unormowanie kar pojawia si\u0119 w\u00a0Hamburgu z\u00a0pocz\u0105tkiem XVII wieku wraz z\u00a0now\u0105 kodyfikacj\u0105 prawa w\u00a01603\/05. Wypadki zar\u00f3wno czar\u00f3w jak i\u00a0\u201epakt\u00f3w z\u00a0diab\u0142em” zosta\u0142y tam r\u00f3wnie\u017c uj\u0119te. Dla obu przypadk\u00f3w przeznaczono kar\u0119 \u201eognia i\u00a0miecza”. Komentator prawa Sub-Syndicus M\u00f6ller (zmar\u0142y w\u00a01625) okre\u015bli\u0142 r\u00f3wnie\u017c w\u00a0artyku\u0142ach miejskich, \u017ce za \u201eprzepowiadanie przysz\u0142o\u015bci” nale\u017cy wymierza\u0107 kar\u0119 wi\u0119zienia, b\u0105d\u017a kar\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

I<\/strong>nformacja o tego typu czynach by\u0142a najcz\u0119\u015bciej zg\u0142aszana do \u201es\u0105du ni\u017cszego”. Sprawa by\u0142a rozpatrywana, gdy do zezna\u0144 do\u0142\u0105czano dowody lub \u015bwiadk\u00f3w. W swoich komentarzach, Sub-Syndicus M\u00f6ller cz\u0119sto powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 przy os\u0105dzaniu winy na 44 artyku\u0142 \u201eCaroliny”, gdzie by\u0142a mowa o „Czynach i okoliczno\u015bciach”.<\/em> Hamburskie Komentarze sta\u0142y si\u0119, zatem niejako uzupe\u0142nieniem \u201eCaroliny”.<\/p>\n\n\n\n

P<\/strong>rawodawstwo z1603\/05 wraz z komentarzami mia\u0142o wi\u0119c istotny wp\u0142yw na rozw\u00f3j i dzia\u0142alno\u015b\u0107 inkwizycji w Hamburgu. W XVII w na mocy tych przepis\u00f3w skazano w mie\u015bcie sze\u015b\u0107 osoby na kar\u0119 \u201espalenia”:<\/p>\n\n\n\n

1) w 1606 r. Engel Reimers za posiadanie dar\u00f3w uzdrawiania,<\/p>\n\n\n\n

2) w 1610 r. zw\u0142oki Anneke Petersens za \u201epakt z diab\u0142em”,<\/p>\n\n\n\n

3) w 1642 r. Cillie Hempels zosta\u0142a skazana na \u015bmier\u0107 za uprawianie magii i mord w\u0142asnego m\u0119\u017ca, za\u015b, Gretje Wevers zosta\u0142a oskar\u017cona o uprawianie magii.<\/p>\n\n\n\n

4) Catharine Carstens (1601) i Abelke Dabelstein (1619) zako\u0144czy\u0142y r\u00f3wnie\u017c \u017cywot \u201ena miejskim placu”.<\/p>\n\n\n\n

O<\/strong>d roku 1701 procesy czarownic powoli odchodz\u0105 w zapomnienie. Liczba przeprowadzonych proces\u00f3w przeciwko czarownicom, jak ju\u017c wcze\u015bniej wspomina\u0142em, zawiera si\u0119 w oko\u0142o 40 przypadkach. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce s\u0105 to przypadki udokumentowane w postaci akt s\u0105dowych. Pozostaj\u0105 natomiast przypadki nieudokumentowane. Praktyka s\u0105downicza Hamburga w XV i XVI w. Szybko rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 na inne miasta hanzeatyckie: Lubek\u0119 le\u017c\u0105c\u0105 na terenie Holstein<\/a>, Koloni\u0119, Rostock i Wismar w Mecklenburgi<\/a>.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

D<\/strong>\u0142ugo mo\u017cna zastanawia\u0107 si\u0119 nad przyczynami tych\u017ce proces\u00f3w. Wydaje si\u0119, \u017ce czas poreformacyjny mo\u017cna zrozumie\u0107 po wzi\u0119ciu pod uwag\u0119 pewnych aspekt\u00f3w. W roku 1991 Sigrid Gailus-D\u00f6ring nie doszukiwa\u0142 si\u0119 w swojej pracy \u017cadnych socjologiczno-ekonomicznych przyczyn tego zjawiska. Ale powr\u00f3\u0107my do wspomnianego roku, 1583 kiedy odbywa\u0142 si\u0119 proces Abelke Bleken. Rok ten by\u0142 prze\u0142omem p\u00f3\u017anego \u015aredniowiecza i wczesnej Nowo\u017cytno\u015bci. Procesy, kt\u00f3re odbywa\u0142y si\u0119 od ok. 1540 r. cz\u0119sto by\u0142y przyczyn\u0105 konflikt\u00f3w miejskich. R\u00f3wnie\u017c w tym okresie zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 liczne modyfikacje statut\u00f3w miejskich, co spowodowa\u0142o, \u017ce sprawa czarownic szybko zesz\u0142a na plan drugorz\u0119dny a w konsekwencji hambuskie czarownice przesz\u0142y \u201ead acta” nie stanowi\u0105c wi\u0119kszego problemu w interesach. By\u0107 mo\u017ce na stosy przez wspomniany okresach trafia\u0142y osoby, kt\u00f3re powstrzymywa\u0142y \u201egospodarczy boom” osoby, kt\u00f3re utrudnia\u0142y rozkwit handlu?<\/p>\n\n\n\n

    Helweckie czarownice<\/strong><\/p>\n\n\n\n

J<\/strong>ak ju\u017c pisano w wielu artyku\u0142ach procesy czarownic w Europie Zachodniej zbiera\u0142y najwi\u0119ksze \u017cniwo w czasach nowo\u017cytnych? Tak te\u017c i by\u0142o na terenie dzisiejszej Szwajcarii.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

N<\/strong>ajwi\u0119cej egzekucji zosta\u0142o tutaj przeprowadzonych pod koniec XVI i\u00a0na pocz\u0105tku XVII w. Najcz\u0119\u015bciej ich przyczyn\u0105 by\u0142y konflikty religijne, kt\u00f3re w\u00a0ko\u0144cowej fazie doprowadzi\u0142y do wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Inni historycy twierdz\u0105, \u017ce przyczyn\u0105 by\u0142o ci\u0105g\u0142e poszukiwanie \u201ekoz\u0142a ofiarnego” \u00f3wcze\u015bnie szalej\u0105cej epidemii d\u017cumy, a\u00a0tak\u017ce liczne zmiany klimatu zwane przez historyk\u00f3w \u201ema\u0142ym zimnym okresem”. Wszystkie te czynniki bardzo cz\u0119sto by\u0142y powodem powstawania napi\u0119\u0107 w\u00a0spo\u0142ecze\u0144stwie. Wzmo\u017cone prze\u015bladowania starszych kobiet i\u00a0bogacenie si\u0119 rolnik\u00f3w d\u0105\u017c\u0105cych do prywatyzacji, pogr\u0105\u017ca\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwo w\u00a0i tak ju\u017c licznych problemach.\u00a0Protoko\u0142y z\u00a0proces\u00f3w czarownic opisuj\u0105 liczne wypadki prze\u015bladowa\u0144. W\u00a0Bernie nazywano je (lub ich) po prostu \u201eZ\u0142oczy\u0144cami” (dos\u0142. \u201eUnholdin” lub \u201eUnhold”) przedstawianymi jako osoby op\u0119tane przez diab\u0142a chodz\u0105ce w\u00a0czarnych swetrach i\u00a0smaruj\u0105ce \u201ez\u0142owieszcz\u0105 ma\u015bci\u0105” byd\u0142o i\u00a0ludzi \u201ena pom\u00f3r”. Jak ju\u017c opisywa\u0142em w\u00a0artykule dotycz\u0105cym kantonu Vaud szczeg\u00f3lnie na tamtym terenie obwiniano czarownice o\u00a0sprowadzenie epidemii d\u017cumy? Kroniki podaj\u0105 za przyczyn\u0119 epidemii \u2014 \u201ediabelsk\u0105 ma\u015b\u0107”. A\u00a0kary za takie czyny by\u0142y surowe. Przyk\u0142adowo w\u00a01539 r. w\u00a0Z\u00fcrichu spalono osoby, kt\u00f3re zosta\u0142y oskar\u017cone o\u00a0sprowadzenie gradu i\u00a0fali deszcz\u00f3w. Podobne te\u017c wypadki mia\u0142y miejsce w\u00a0kantonie Obwalden, kiedy to szukano odpowiedzialnych za wylanie rzeki.<\/p>\n\n\n\n

N<\/strong>ienawi\u015b\u0107 do czarownic by\u0142a spowodowana w Szwajcarii prze\u015bladowaniami anty\u017cydowskimi, a tak\u017ce teoriami \u201eta\u0144c\u00f3w sabatycznych”. Zar\u00f3wno bajki, legendy jak i opowie\u015bci ludowe umacnia\u0142y spo\u0142ecze\u0144stwo w przekonaniu, \u017ce magowie s\u0105 \u201ediabelskimi rycerzami”. Fantazja ludzka nie maj\u0105c granic nazywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c osoby stawiane przed s\u0105dami \u2014 \u201eboginiami poluj\u0105cymi” oczywi\u015bcie w imieniu diab\u0142a. Nie nale\u017cy jednak zapomina\u0107, \u017ce kantony katolickie by\u0142y gorliwsze (w przeprowadzaniu \u201epolowa\u0144”), ni\u017c protestanckie. Podobnie jak na innych terenach tak i w Szwajcarii, cz\u0119\u015bciej prze\u015bladowano kobiety ni\u017c m\u0119\u017cczyzn. <\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na liczne kroniki, Guido Bader poda\u0142 w 1945 r., \u017ce na terenie Szwajcarii zabito ponad 5000 czarownic i czarownik\u00f3w. Najaktywniejsze prze\u015bladowania odbywa\u0142y si\u0119 we wspomnianym kantonie Vaud, gdzie w latach 1580-1655 spalono ok. 1700 os\u00f3b. Z tej liczby ok. 65%, czyli 2\/3 stanowi\u0142y kobiety, za\u015b ok.35% (1\/3) m\u0119\u017cczy\u017ani. Setki wyrok\u00f3w \u015bmierci wyda\u0142 r\u00f3wnie\u017c katolicki kanton Freiburg. Znane jest, bowiem zdarzenie z 5 maja, 1430 r., kiedy to, przed freiburskim s\u0105dem prowadzonym przez Urlicha de Torrente (z Lozanny) oskar\u017cono i skazano na spalenie 60-letniego Petera Sagera nale\u017c\u0105cego do ugrupowania Waldens\u00f3w. Na terenie Gryzonii (Graub\u00fcnden) prze\u015bladowania by\u0142y niezale\u017cne od wyznawanej religii i poch\u0142on\u0119\u0142y ponad 500 ofiar (dos\u0142. \u201egroo\u00df H\u00e4xat\u00f6\u00f6di”). Na terenie ksi\u0105\u017c\u0119cej diecezji Basel (tereny dzisiejszego kantonu Jura) zabito 148 czarownic, z czego 71 w samym tylko mie\u015bcie Ajoie.<\/p>\n\n\n\n

W nim r\u00f3wnie\u017c w latach 1609-1617 zabito 61 os\u00f3b. We francuskoj\u0119zycznym kantonie Neuch\u00e2tel pojawi\u0142o si\u0119 ponad 220 wyrok\u00f3w \u015bmierci, za\u015b w Lucernie i okolicach Sursee (w latach 1550-1675) ponad 250. Na terenie Nidwalden szacuje si\u0119 \u2014 100, za\u015b w Obwalden (w latach 1608-1696) \u2014 109. W roku epidemii d\u017cumy (1629) zgin\u0119\u0142y tu 33 osoby. R\u00f3wnie\u017c we w\u0142oskoj\u0119zycznym Ticino pojawi\u0142o si\u0119 ponad 100 wyrok\u00f3w \u015bmierci. W Genewie (w latach 1520-1681) \u2014 70, nie licz\u0105c 79 \u201esprawc\u00f3w” wspomnianej epidemii. Sama tylko d\u017cuma by\u0142a przyczyn\u0105 licznych egzekucji: w roku 1545 (29), 1568\/69 (8), 1571 (36) i 1615 (6). W odleg\u0142ym Appenzell, Solothurn i Aargau szacuje si\u0119 po oko\u0142o 60 ofiar. W kantonie Schwyz ok. 35. Archiwa nie podaj\u0105 konkretnej liczby dla kantonu Uri. R\u00f3wnie\u017c tylko nieliczne \u017ar\u00f3d\u0142a wspominaj\u0105 co\u015b o kantonach Zug i Wallis.<\/p>\n\n\n\n

W<\/strong> Z\u00fcrichu m\u00f3wi si\u0119 o 80 czarownicach, z kt\u00f3rych \u017cadna nie pochodzi\u0142a z miasta. Kanton St. Gallen<\/strong> r\u00f3wnie\u017c pozostaje \u201ebia\u0142\u0105 plam\u0105” na inkwizycyjnej karcie Szwajcarii.<\/p>\n\n\n\n

P<\/strong>isz\u0105c o Inkwizycji na terenie Szwajcarii chcia\u0142bym r\u00f3wnie\u017c om\u00f3wi\u0107 wspominan\u0105, wielokrotnie kwesti\u0119 epidemii d\u017cumy, a tak\u017ce prze\u015bladowania \u017byd\u00f3w na tamtejszym terenie. Wymienione fakty bardzo cz\u0119sto wi\u0105zano, bowiem z magi\u0105. A ich sprawcy p\u0142on\u0119li na stosach i stawali przed trybuna\u0142ami inkwizycyjnymi.<\/p>\n\n\n\n

„Czarna \u015bmier\u0107”<\/h2>\n\n\n\n

J<\/strong>u\u017c od pradawnych dziej\u00f3w epidemia d\u017cumy obok g\u0142odu i wojny nale\u017ca\u0142a do najstraszliwszych zjawisk. Panika i kopanie grob\u00f3w wp\u0119dza\u0142y Szwajcar\u00f3w w strach. \u201eWielka Fala” mia\u0142a w Europie miejsce w latach 1347-1350, za\u015b ostatnia epidemia w wybuch\u0142a w Marsylii w 1720\/21 r. Pytania o przyczyn\u0119 \u015bmieci milion\u00f3w kobiet, dzieci i m\u0119\u017cczyzn nie dawa\u0142y spokoju \u201ewielkim tego \u015bwiata”. R\u00f3wnie\u017c w obliczu tej kl\u0119ski bezradna pozostawa\u0142a \u00f3wczesna medycyna, teologia rz\u0105d.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W<\/strong>ielu \u00f3wczesnych meteorolog\u00f3w szukaj\u0105c przyczyn epidemii wysuwa\u0142o przypuszczenia dotycz\u0105ce komet zrzucaj\u0105cych na Ziemi\u0119 meteory. Jako jedno z wi\u0119kszych zagro\u017ce\u0144 dla naszej planety podawano najcz\u0119\u015bciej Koniunkcj\u0119 Jupitera i Marsa lub Saturna i Jupitera. Uwa\u017cnie przygl\u0105dano si\u0119 r\u00f3wnie\u017c naturze i gdy tylko zauwa\u017cono jak\u0105\u015b plag\u0119 owad\u00f3w, np. much, (jaka pojawi\u0142a si\u0119 w 1613 r. Bern) lub, co gorsza gad\u00f3w, natychmiast podnoszono alarm i szukano winnego tego zjawiska. Niemniej jednak w 1894 r. Szwajcar Alexandre Yersin doszed\u0142 do wniosku, \u017ce epidemia ta przenoszona jest metod\u0105 \u201einfekcji kropelkowej” tak, wi\u0119c win\u0119 za jej rozprzestrzenianie si\u0119 ponosz\u0105 bakteri\u0119, a nie ludzie. W przypadku tzw. \u201ed\u017cumy guzowej” bakterie wydostawa\u0142y si\u0119 z ran otwartych zmar\u0142ej osoby. Na skutek tego typu epidemii mog\u0142o w okolicy umrze\u0107 w przeci\u0105gu 3 \u2014 5 dni: 20-75% mieszka\u0144c\u00f3w. Nie jest r\u00f3wnie\u017c tajemnic\u0105, \u017ce w tamtych czasach istnia\u0142y istne plagi szczur\u00f3w. Nie trzeba, zatem wiele logiki, by stwierdzi\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c one by\u0142y odpowiedzialne za przenoszenie \u201ezarazy d\u017cumy”. Problem d\u017cumy pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c w wiekach antycznych, o czym mo\u017cemy czyta\u0107 w pismach grecko-rzymskiego lekarza Galena (129-199). <\/p>\n\n\n\n

W \u00f3wczesnym \u015bwiecie kr\u0105\u017cy\u0142y jednak teorie, \u017ce choroba ta zostaje przenoszona przez wiatr. Jej nast\u0119pstwami by\u0142a najcz\u0119\u015bciej gor\u0105czka. W 1348 r. na Uniwersytecie paryskim teorie te zosta\u0142y ponownie poddane przemy\u015bleniom. W\u00f3wczas to dodano do nich kolejne \u017ar\u00f3d\u0142a epidemii: \u201epowietrze nap\u0142ywaj\u0105ce z ciep\u0142ego i wilgotnego Jupitera „, oraz „opary i dymy wydostaj\u0105ce si\u0119 z wn\u0119trza Ziemii”. Paryscy lekarze byli g\u0142\u0119boko przekonani, \u017ce za rozw\u00f3j epidemii odpowiedzialne s\u0105 wiatry monsunowe wiej\u0105ce z Indii. Niekt\u00f3rzy nawet twierdzili, \u017ce przyczyn d\u017cumy nale\u017cy upatrywa\u0107 w S\u0142o\u0144cu, kt\u00f3re zabija ryby w wodzie. Te za\u015b ulegaj\u0105c rozk\u0142adowi naturalnemu wydzielaj\u0105 trucizn\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 sk\u0142adnikiem d\u017cumy.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W<\/strong> 1599 r. astronom Johannes Kepler popiera te tezy pisz\u0105c do swojej c\u00f3rki, \u017ce rozmaite konstelacje maj\u0105 wp\u0142yw na wydzielanie si\u0119 opar\u00f3w ziemskich niszcz\u0105cych \u017cycie. W 1439 r. d\u017cuma nawiedzi\u0142a r\u00f3wnie\u017c Basel, w kt\u00f3rej odbywa\u0142 si\u0119 Sob\u00f3r Powszechny. Naoczny \u015bwiadek tych wydarze\u0144, Aeneas S. Piccolomini, tak przedstawia\u0142 t\u0119 sytuacj\u0119: „D\u017cuma przedosta\u0142a si\u0119 tutaj pocz\u0105tkowo od \u201eobcych”, nast\u0119pnie rozpowszechni\u0142a si\u0119 poprzez biedot\u0119 miejsk\u0105 na bogatych, a w ko\u0144cu na duchowie\u0144stwo soborowe (…) Niebo by\u0142o zatrute przynosz\u0105c \u201ezatruty” rok, codziennie, zatem epidemia trzyma\u0142a \u201ew gar\u015bci” wiele istnie\u0144 ludzkich, lub te\u017c chorych cia\u0142 (…) By\u0142o strasznie widzie\u0107, co godzin\u0119 przemierzaj\u0105ce kolumny tragarzy zw\u0142ok. Wszystkie ulice by\u0142y, zatem miejscem \u201eostatniego namaszczenia” lub sprawowania Eucharystii. \u017baden dom w mie\u015bcie nie pozosta\u0142 bez \u017ca\u0142oby i \u017calu. Nigdzie nie by\u0142o s\u0142ycha\u0107 \u015bmiechu”. Rada miejska Lozanny zarz\u0105dzi\u0142a w latach 1613 i 1628 palenie sosny w celu odka\u017cenia powietrza. Zmar\u0142ych natomiast wynoszono po za granice miasta. Pomieszczenia po zmar\u0142ych starannie dezynfekowano zapachem kadzid\u0142a i mirry. D\u017cuma zabijaj\u0105c ludzi, zabija\u0142a r\u00f3wnie\u017c handel miejski. A zatem szukano odpowiedzialnych za upadek gospodarki szwajcarskiej.<\/p>\n\n\n\n

Prze\u015bladowania \u201ezatruwaj\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142a”<\/h2>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

W<\/strong> 1348\/49 r. postawiono po raz pierwszy przed s\u0105dem \u017byd\u00f3w pod zarzutem zatruwania \u017ar\u00f3de\u0142 miejskich. Bardzo cz\u0119sto czyn ten wi\u0105zano z epidemi\u0105 d\u017cumy. Mawiano, bowiem \u017ce zarazki, jakie s\u0105 w wodzie r\u00f3wnie\u017c pot\u0119guj\u0105 jej rozprzestrzenianie si\u0119. Celem tego dzia\u0142ania jak mawia\u0142 \u00f3wczesny s\u0105d by\u0142o wytrucie chrze\u015bcija\u0144stwa, za kt\u00f3re mogli by\u0107 odpowiedzialni \u2014 zdaniem bieg\u0142ych \u2014 jedynie \u017bydzi. Nienawi\u015b\u0107 w stosunku do \u017byd\u00f3w, jaka pojawi\u0142a si\u0119 od czas\u00f3w pierwszej krucjaty krzy\u017cowej doprowadzi\u0142a w czasach \u015aredniowiecza do istnej \u201enagonki anty\u017cydowskiej”. Pogromy \u017byd\u00f3w rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 we francuskim Toulon (13\/14 kwiecie\u0144 1348) i przedosta\u0142y si\u0119 do Dauphin\u00e9 (lato 1348). St\u0105d dotar\u0142y do szwajcarskiego Chillon (wrzesie\u0144\/pa\u017adziernik 1348) nale\u017c\u0105cego do kantonu Vaud, Berna, Zurichu, Basel (9 stycze\u0144 1349), francuskiego Strassburga (14 luty1349) i wielu innych miejsc. Ta \u201ekatastrofa umys\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych” mia\u0142a na celu nie tyle znalezienie za wszelk\u0105 cen\u0119 odpowiedzialnych za rozprzestrzenianie si\u0119 epidemii d\u017cumy, ile prostego \u201ekoz\u0142a ofiarnego”.<\/p>\n\n\n\n

       Z<\/strong>ar\u00f3wno na terenie Genewy jak i Vaud najpierw rozprawiono si\u0119 z \u017cebractwem i biedot\u0105 miejsk\u0105, nim zabrano si\u0119 za \u017byd\u00f3w. Mia\u0142o to miejsce w latach: 1530, 1545, 1568\/69 i 1571. W 1530 r. postawiono przed s\u0105dem genewskim fryzjerk\u0119 szpitaln\u0105, kt\u00f3r\u0105 oskar\u017cono o rozprowadzenie d\u017cumy na terenie zak\u0142adu pracy. Z kolei francuski lekarz, Jaques Aubert opisuje, \u017ce w 1572 r. na terenie Vaud pochwycono cz\u0142owieka, kt\u00f3ry przy pomocy \u201eszata\u0144skiej ma\u015bci” ze zw\u0142ok rozprzestrzenia\u0142 d\u017cum\u0119 na tamtejszym terenie. Nie jest r\u00f3wnie\u017c tajemnic\u0105, \u017ce w\u0142a\u015bnie w Vaud najcz\u0119\u015bciej powracano do tematu epidemii, jako motywu wszelkich nieszcz\u0119\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n