![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/czarownice.strzygaradzi.com.pl\/czarownice\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/image.png?resize=949%2C597&ssl=1\")
\u0179r\u00f3d\u0142o: Domena publiczna, fot: Esther Baker Steele, Joel Dorman Steele<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
Te narz\u0119dzia tortur, bo nie mo\u017cna ich inaczej nazwa\u0107, w j\u0119zyku angielskim okre\u015blane s\u0105 mianem scold\u2019s bridle, co mo\u017cna przet\u0142umaczy\u0107 jako uzda sekutnicy lub wied\u017amy<\/strong>. U\u017cywanie tych nieludzkich masek nie zosta\u0142o usankcjonowane przez \u017cadne oficjalne przepisy prawne. Tym bardziej dziw bierze, \u017ce co\u015b takiego utrzymywa\u0142o si\u0119 w u\u017cyciu przez tak d\u0142ugi czas. Wydaje si\u0119 te\u017c niemo\u017cliwe, by w\u0142adze pa\u0144stwowe nie zdawa\u0142y sobie sprawy z faktu ich samowolnego stosowania, np. przez miejscowych mo\u017cnych.<\/p>\n\n\n\n To, \u017ce nie znajdujemy wzmianek o uzdach wied\u017amy w oficjalnych dokumentach, mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 o tym, \u017ce cho\u0107 je stosowano, to z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w wolano przymyka\u0107 na to oczy. Raczej wi\u0119c udawano, \u017ce uzdy w og\u00f3le nie istnia\u0142y. <\/strong>By\u0142y stosowane od XVI nawet do pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku. Trudno jest jednoznacznie ustali\u0107 pochodzenie tego ustrojstwa. Wiele poszlak wskazuje na XVI-wieczn\u0105 Szkocj\u0119. Wiadomo, \u017ce u\u017cywano ich w Edynburgu od 1567 roku oraz w Glasgow od 1574 roku. Ze Szkocji ten w\u0105tpliwy wynalazek zapewne trafi\u0142 do Anglii. Kilkana\u015bcie egzemplarzy znaleziono na terenie hrabstwa Cheshire.<\/p>\n\n\n\n Za pomoc\u0105 uzd wied\u017am karano m.in. rzekome czarownice. Najbardziej zaskakuj\u0105cy jest pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego to czyniono. Ot\u00f3\u017c uwa\u017cano, \u017ce wied\u017amy s\u0105 w stanie zmienia\u0107 si\u0119 w zwierz\u0119ta lub przemieszcza\u0107 si\u0119, dok\u0105d tylko chc\u0105<\/strong>. Uzda mia\u0142a na celu uniemo\u017cliwienie wypowiadania przez nie stosownych zakl\u0119\u0107.<\/p>\n\n\n\n Za\u0142o\u017ceniem jej karane mia\u0142y by\u0107 te\u017c sekutnice czy awanturnice \u2013 ale tylko kobiety. Tak\u0105 definicj\u0119 „winowajczyni” podaje Ernest W. Pettifer: „Problematyczna i wredna kobieta, kt\u00f3ra przez rozrabianie i awanturowanie si\u0119 z s\u0105siadami narusza porz\u0105dek publiczny, podsyca niezgod\u0119 i staje si\u0119 utrapieniem dla s\u0105siad\u00f3w”. Jak zauwa\u017ca cytowany autor, tego typu zachowanie raczej nie ma p\u0142ci. Za to kara ju\u017c j\u0105 mia\u0142a. Tortury noszenia uzdy mog\u0142a te\u017c do\u015bwiadczy\u0107 kobieta oskar\u017cona o rozpowszechnianie szkodliwych plotek.<\/p>\n\n\n\n Konstrukcja maski by\u0142a do\u015b\u0107 prosta. By\u0142a to w zasadzie klatka wykonana w ca\u0142o\u015bci z metalu, zak\u0142adana na g\u0142ow\u0119. Najistotniejszy by\u0142 jeden jej element. Ot\u00f3\u017c na wysoko\u015bci ust umieszczana by\u0142a w niej p\u0142ytka, co\u015b w rodzaju knebla<\/strong>. Po za\u0142o\u017ceniu uzdy mia\u0142a za zadanie przytrzymywa\u0107 j\u0119zyk ofiary tak, aby nie by\u0142a w stanie m\u00f3wi\u0107. By\u0142a to i tak wersja \u0142agodniejsza, poniewa\u017c zdarza\u0142y si\u0119 i takie, w kt\u00f3rych w miejscu neutralnej p\u0142ytki znajdowa\u0142o si\u0119 ostrze lub te\u017c sama p\u0142ytka by\u0142a wyposa\u017cana w elementy maj\u0105ce sprawia\u0107 dodatkowy potworny b\u00f3l i rani\u0107 j\u0119zyk.<\/p>\n\n\n\n Z niekt\u00f3rymi z uzd zwi\u0105zane by\u0142y konkretne opowie\u015bci lub mia\u0142y one okre\u015blone przeznaczenie. Przyk\u0142adowo na u\u017adzie z 1633 roku wyryte zosta\u0142y s\u0142owa: „Chester przedstawia Walton uzd\u0119, by pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107 j\u0119zyki kobiet, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 zbyt swobodnie”. Pono\u0107 zosta\u0142a ona zaprezentowana proboszczowi z Walton przez jegomo\u015bcia imieniem Chester. Podobno rozsiewaj\u0105ca plotki kobieta nagada\u0142a o nim r\u00f3\u017cne rzeczy jego bogatemu pobratymcowi, co do kt\u00f3rego mia\u0142 du\u017ce oczekiwania. W efekcie straci\u0142 zysk w postaci do\u015b\u0107 poka\u017anej posiad\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Z kolei w kontek\u015bcie innej, zachowanej do obecnych czas\u00f3w uzdy, znajdziemy informacj\u0119 o tym, \u017ce zosta\u0142a ona u\u017cyta 3 grudnia 1741 roku, za\u015b jej ofiar\u0105 pad\u0142a Elizabeth, \u017cona George\u2019a Holborna<\/strong>. Mia\u0142a sta\u0107 w niej dwie godziny na rynku. Kara zosta\u0142a zaordynowana przez rz\u0105dc\u00f3w Thomasa Gaita oraz George\u2019a Nicholsa. Za co? Pono\u0107 za skandaliczne i obel\u017cywe wypowiedzi kierowane pod adresem r\u00f3\u017cnych mieszka\u0144c\u00f3w miasta Morpeth.<\/p>\n\n\n\n W angielskim mie\u015bcie Congleton, w hrabstwie Cheshire, u miejscowego stra\u017cnika wi\u0119ziennego na jednej ze \u015bcian znajdowa\u0142 si\u0119 hak. Je\u015bli kt\u00f3ry\u015b z mieszka\u0144c\u00f3w potrzebowa\u0142 pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107 j\u0119zyk kobiety, wzywa\u0142 owego stra\u017cnika. Ten po za\u0142o\u017ceniu uzdy zawiesza\u0142 umieszczony przy niej \u0142a\u0144cuch na wspomnianym haku. Skazana mia\u0142a tak sta\u0107 do momentu, kiedy zdecydowa\u0142a si\u0119 obieca\u0107, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie zachowywa\u0107 si\u0119 lepiej. Praktyka ta by\u0142a wykorzystywana przez samego burmistrza wobec kobiet, kt\u00f3re zosta\u0142y oskar\u017cone o awanturowanie si\u0119 i obra\u017canie innych os\u00f3b<\/strong>. Ofiary mia\u0142y te\u017c by\u0107 prowadzone za t\u0119 uzd\u0119 przez miasto.<\/p>\n\n\n\n Za\u0142o\u017ceniem takiej konstrukcji karano na og\u00f3\u0142 wy\u0142\u0105cznie kobiety. Jednak znany jest jeden przypadek, w kt\u00f3rym u\u017cyto takiej uzdy na m\u0119\u017cczy\u017anie, aczkolwiek nie w charakterze kary, ale z powod\u00f3w\u2026 czysto „praktycznych”.<\/strong> By\u0142 to niewidomy \u017cebrak James Brodie. W 1799 roku zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 za zab\u00f3jstwo ch\u0142opca, kt\u00f3ry by\u0142 jego przewodnikiem. W trakcie oczekiwania na egzekucj\u0119 morderca mia\u0142 zachowywa\u0107 si\u0119 na tyle g\u0142o\u015bno, \u017ce postanowiono nieco go uspokoi\u0107.<\/p>\n\n\n\n Karze nierzadko towarzyszy\u0142o dodatkowe upokorzenie polegaj\u0105ce na tym, \u017ce nieszcz\u0119\u015bnica by\u0142a oprowadzana po mie\u015bcie np. przez konstabla lub przykuwano j\u0105 \u0142a\u0144cuchem i stawiano pod pr\u0119gierzem na po\u015bmiewisko. Niekt\u00f3re z uzd same by\u0142y wr\u0119cz sadystyczne w swoim wykonaniu. Na przyk\u0142ad te wykorzystywane w Anglii, przeznaczone dla rzekomych wied\u017am, kt\u00f3re i tak prowadzone by\u0142y na egzekucj\u0119. Nie mia\u0142y one wygl\u0105du klatki, a jedynie nak\u0142adanej na g\u0142ow\u0119 zamykanej obr\u0119czy z \u0142a\u0144cuchem. Knebel mia\u0142 w nich form\u0119 naje\u017conego ostrymi wypustkami kolca skierowanego w g\u0142\u0105b jamy ustnej.<\/strong> Tylko od fanaberii osoby prowadz\u0105cej skazan\u0105 na \u0142a\u0144cuchu zale\u017ca\u0142o, czy przed nieuchronn\u0105 \u015bmierci\u0105 b\u0119dzie cierpia\u0142a jeszcze bardziej.<\/p>\n\n\n\n Zdarza\u0142y si\u0119 i wersje „humanitarne”, w kt\u00f3rych knebel by\u0142 zaokr\u0105glony od strony wewn\u0119trznej. O ile jednak w przypadku innych tego typu urz\u0105dze\u0144 miejsce mocowania \u0142a\u0144cucha znajdowa\u0142o si\u0119 z ty\u0142u lub z boku, w tym zosta\u0142o zamontowane tu\u017c nad \u017celazn\u0105 obw\u00f3dk\u0105 na nos. Prawdopodobnie taki sam cel \u2013 poni\u017cenie i wyszydzenie \u2013 przy\u015bwieca\u0142 r\u00f3wnie\u017c masce, w kt\u00f3rej na wysoko\u015bci ust od strony zewn\u0119trznej zamontowany by\u0142 d\u0142ugi, metalowy sto\u017cek. Zapewne mia\u0142o to symbolizowa\u0107 niezwykle d\u0142ugi j\u0119zyk nosz\u0105cej tak\u0105 uzd\u0119 osoby.<\/p>\n\n\n\n Znana jest te\u017c konstrukcja, w kt\u00f3rej nie tylko zastosowana zosta\u0142a knebluj\u0105ca p\u0142ytka, ale w dolnej cz\u0119\u015bci umieszczono r\u00f3wnie\u017c wi\u0119ksz\u0105, perforowan\u0105 i zaokr\u0105glon\u0105 p\u0142yt\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a na celu ca\u0142kowite uniemo\u017cliwienie otwarcia ust. Inne uzdy przybiera\u0142y wygl\u0105d pozbawionych dna klatek dla ptak\u00f3w, jedynie z odr\u0119bnymi „sekcjami” na oczy oraz nos<\/strong>. Z ty\u0142u takiej „klatki” znajdowa\u0142y si\u0119 drzwiczki, kt\u00f3re mog\u0142y zosta\u0107 zamkni\u0119te na skobel. Zdarza\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c bardziej skomplikowane konstrukcje z ko\u0142ami z\u0119batymi oraz zaciskami tak solidnymi, \u017ce pojawia si\u0119 wr\u0119cz w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy na pewno s\u0142u\u017cy\u0142y one do unieruchamiania kobiecych szcz\u0119k.<\/p>\n\n\n\n Ostatni udokumentowany przypadek u\u017cycia uzdy wied\u017amy mia\u0142 miejsce w 1824 roku w Congleton. W tym przypadku znamy nawet imi\u0119 i nazwisko poni\u017conej w ten spos\u00f3b kobiety. By\u0142a to Ann Runcorn. Zosta\u0142a w ten spos\u00f3b nieoficjalnie ukarana, jeszcze zanim stan\u0119\u0142a przed burmistrzem pod zarzutem obra\u017cania konstabli. Nie jest to oczywi\u015bcie czyn godny pochwa\u0142y, ale i tak nie zas\u0142u\u017cy\u0142a na tego typu upokarzaj\u0105c\u0105 kar\u0119.<\/p>\n\n\n\n Bibliografia<\/strong><\/p>\n\n\n\n 1 – E. Boose, Scolding Brides and Bridling Scolds: Taming the Woman\u2019s Unruly Member, „Shakespeare Quarterly”, Vol. 42, No. 2\/1991.<\/p>\n\n\n\n 2 – M. Earle, Curious punishments of bygone days, Singing Tree Press, Detroit 1968.<\/p>\n\n\n\n 3 – Innes, The History of Torture, Brown Packaging Books Ltd., New York 1998.<\/p>\n\n\n\n 4 – W. Pettifer, Punishments of Former Days, Read Books Ltd., Redditch 2017.<\/p>\n\n\n\n 5 – Muzzles for Ladies, „The Strand Magazine”, vol. V, issue 8\/1908. <\/p>\n\n\n\nKonstrukcja prosta i okrutna<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/czarownice.strzygaradzi.com.pl\/czarownice\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/image-1.png?resize=949%2C569&ssl=1\")
\u0179r\u00f3d\u0142o: Domena publiczna, fot: William Andrews<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nBy pow\u015bci\u0105gn\u0105\u0107 j\u0119zyki kobiet\u2026<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/i0.wp.com\/czarownice.strzygaradzi.com.pl\/czarownice\/wp-content\/uploads\/2023\/03\/image-2.png?resize=949%2C930&ssl=1\")
\u0179r\u00f3d\u0142o: Domena publiczna<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\nUzda dla m\u0119\u017cczyzny<\/h2>\n\n\n\n
Rodzaje uzd wied\u017amy<\/h2>\n\n\n\n
Zmierzch ery czarownic<\/h2>\n\n\n\n